ادامه آموزه های معماری اسلامی ( شیوه رازی)
(( شیوه رازی ))
نمونه هایی از ساختمان های شیوه رازی :
1. مقبره امیر اسماعیل سامانی در بخارا 295 هجری.
2. گنبد قابوس در گلستان 398 هجری .
3. برج های خرقان در جاده همدان ری و ساوه 460 تا 489 هجری .
4. مسجد جامع اصفهان در اصفهان 473 هجری .
5. رباط شرف نزدیکی سرخس 508 هجری .
6. مسجد جامع زواره در زواره 530 هجری .
7. مسجد جامع اردستان در اردستان 553 هجری .
8. گنبد سرخ مراغه در مراغه 542 هجری .
این شیوه دومین شیوه معماری اسلامی و چهارمین شیوه معماری ایران است که تمامی ویژگی های خوب شیوه های قبلی را به بهترین صورت داراست .
در این شیوه تأثیر پذیری ( نغض ) از شیوه پارسی و شکوه شیوه پارتی و دقت شیوه خراسانی ، دیده می شود .
آغاز شیوه رازی هر چند مربوط به شمال ایران است ، اما در ری رواج می یابد و بهترین آثار در آنجا ساخته می شود . شهر ری ( راز ) محل رشد و ترقی شیوه رازی است . در این دوره بنابر نوشته مورخان و سیاحان ، ری شهری بسیار آباد بوده و طور که می گویند این شهر دارای شش هزار مدرسه ، چهارصد حمام ، هفتصد مناره و... بوده است . این ارقام دلالت بر بزرگی و عظمت این شهراست و به دلیل آنکه ری بعد و قبل از سلاجقه مورد تاخت و تاز و تخریب قرار گرفته به ویژه زمان مغول و خاندان او ؛ لذا بسیاری از آثار ارزنده شیوه خراسانی و رازی به دست مهاجران غارتگر تخریب و ویران شده است .
|
شیوه رازی از زمان آل زیار شروع و در زمانهای آل بویه ، سلجوقیان ، اتابکان و خوارزمشاهیان تا زمان مغول ادامه داشته است . |
همانطور که قبلاً اشاره شد چون هر شیوه جدید متأثر از شیوه های قبلی است ، لذا در آغاز شیوه رازی بعضی از بناها مانند گور امیر اسماعیل سامانی ، مزار و منار ارسلان جاذب ( 37 کیلومتری مشهد ) وجه مشترکی بین شیوه خراسانی و رازی دارد . اوج شکوفایی و ترقی شیوه رازی در عهد سلجوقیان است .
معماری نیرومند و حساب شده و دارای ساختار پیچیده بوده و این همه اتفاقی نبوده مگر تجلی یک تحول شگرف که دراواخر قرن چهارم با سامانیان آغاز شد .
پادشاهان سلجوقی با همت و علاقه وزیر باتدبیر خود ، نظام المک آثار و بناهای بسیاری را در گستره ایران زمین آن روز که از ماوراء النهر ( آسیای میانه کنونی ) شروع و تا آسیای صغیر و آناتولی ( ترکیه ) ادامه داشت ، با عملکرد گوناگون ساختند .
در دوران سلجوقی برج های آرامگاهی ، مناره ها ، مساجد ، مدرسه ها و کاروان سرا ها و ساخت و ساز اماکن متنوع ساختمانی بسیاری آغاز شد که خوشبختانه با گذشت زمان طولانی و حوادث طبیعی گوناگون ، بسیاری از آنها هنوز باقی است .
طرح های دایره ، مربع ، مستطیل ، چهار گوش ، شش گوش و هشت گوش مورد استفاده قرار گرفته است . تبدیل بناهای مساجد شبستانی به بناهای چهار ایوانی نیز در این دوره صورت گرفته است .
گنبدها در انواع شکل های گوناگون ساخته شده اند . اولین نمونه های گنبدهای گسسته نار¹ در برج های خرقان در نزدیکی قزوین مشخص می شود و نوع کاملتر آن نیز به صورت ترک دار ساخته می شود .
گنبد گسسته رک² نیز که از ویژگی های معماری شمال ایران بود به ری و سپس به مرکز ایران انتقال می یابد . بهترین نمونه آن گنبد یا میل قابوس است .
انواع گنبدهای خاگی³ در بناهای مختلف ساخته شده اند . انواع گنبدهای دو پوسته و پیوسته نیز در بناهایی مثل مسجد برسیان و مسجد جامع اردستان و مسجد جامع زواره ساخته شده اند .
در شیوه رازی ساختمان از بنیاد و پایبست با مصالح مرغوب احداث می شد و خشت های پخته کوچک و بزرگ و نازک و ستبر نمای بنا را می آراستند .
انواع نقش های شکسته به روش های مختلف در این دوره ایجاد شده است .
گره سازی با آجر و کاشی یا گره سازی درهم از این دوره آغاز می شود .
در این نوع گره سازی قطعاتی از کاشی را به صورت نگین و یا ساده در میان قطعات آجری به کار می بردند که خود موجب جلوه زیبایی می شد . قدیمی ترین نمونه این کار در برج اتابک کرمان است که قطعات کاشی به وسیله گچ دور سازی شده و سپس با گره سازی آجر آنرا تکمیل کردند .
- منظور از گنبد نار گنبد مدور است .
- اکثر گنبدهای دارای دو پوسته زیرین ( آهیانه ) و پوسته زیرین یا بیرونی هستند . چنانچه این دو پوسته از هم جدا بوده و با هم فاصله داشته باشند ، به آن گنبد گسسته می گویند .
- گنبد خاگی شکل کروی شبیه تخم مرغ دارد .
این وبلاگ جهت تسریع در خبر رسانی و همچنین علاقه مندي فعالان سایت دانشجویان معماری ایران (www.arcstudent.ir) در عرصه وبلاگ نويسي است که از 13 مهر 1385 فعاليت خود را آغاز كرده و همواره از تمامي دانشجوياني كه علاقه مند به همكاري در قسمت هاي مختلف سايت هستند دعوت مي كند به اين انجمن ( a&s&i ) به پيوندند.