معماری در عصر سامانیان
سبک یا شیوه معماری در مقطع خاصی پایان نمی گیرد و پذیرش آن نیز ناگهانی نبوده و شروع معینی ندارد . منطقه خراسان صاحب شیوه خراسانی است ، اما همین شیوه به تدریج گرایش به شیوه رازی پیدا کرد . لذا بسیاری از آثار در نیمه دوم قرن سوم هجری دارای دو شیوه خراسانی و رازی را با هم بودند و این موضوع در شیوه های بعدی نیز تکرار می شود .
معماری در عصر سامانیان نیز چنین وضعی داشت و بناها تلفیقی از شیوه خراسانی و رازی بوده اند و به مرور زمان شیوه رازی جایگزین شیوه خراسانی شد .
پذیرش نهایی اسلام امنیت مناسبی را به وجود آورد و موجب شد که شالوده اقتصادی لازم برای نیروهای خلاق فراهم آید .
مقارن با نیمه دوم قرن سوم یک دگرگونی اصیل ایرانی در خراسان ( در آن زمان ماوراء النهر و افغانستان کنونی جزء خراسان بود ) تکمیل یافت .
در این منطقه با وجود حکومت سامانیان که در بخارا و سمرقند فرمان می راندند ، فرهنگ تازه ای به ویژه فرهنگ ایرانی اصیل پدید آوردند .
از این دوره تنها یک بنای تاریخی باقی مانده که از زیباترین بناهای اسلامی است؛ به نام آرامگاه امیر اسماعیل سامانی که مدتی قبل از مرگ او در اوائل قرن چهارم در بخارا ساخته شد . بنایی است با قدرت و اصالتی مؤثر .

این بنا شیوه خراسانی – رازی دارد . از نظر پیش رفت در طرح نقشه و به کارگیری مصالح تزئینی مناسب در معماری ایران سهم به سزایی دارد . ساختمان آن مکعبی شکل است که هر ضلعش تقریبا 10 متر است با گنبد نیم کره ای که در چهار گوش آن چهار گنبد کوچک تخم مرغی به سبک و شیوه بناهای ساسانی است چهار گوشه دیوارها که اندکی به داخل شیب دارد با ستون های عظیم سه ربعی تقویت شده است .
بنا مناسب یک بنای یاد بود است و سادگی و گیرایی اندازه و نسبت های هماهنگ با آرایش قوی و ابتکاری ، آن را از سایر بناها اسلامی متمایز ساخته است .
در این بنا آجر با مهارتی استادانه به کار رفته و برتری آجر چینی های ایرانی را به خوبی نشان می دهد .

بافت سایه دار دیوارها یادآور سبد بافته ای است که از تابش نور شدید خورشید جلوگیری می کند . این شیوه معماری بعدها در سرزمین توران ( ترکمنستان کنونی ) سرمشق بسیاری از بناها قرار گرفت .
نويسنده : علي زاغيان
نگاهي ديگر از راديو زمانه :
هنگامی که از گنبدهای ایرانی و سیر تکامل آنها سخن میگفتیم، اشارهای هم به آرامگاه امیراسماعیل سامانی در بخارا کردیم. آرامگاهی کوچک که هم گنبد و هم تزیینات آن در تاریخ معماری ایرانی بسیار پراهمیت است. اما به نظر میرسد این اشارهی کوتاه نمیتواند حق مطلب را در مورد یکی از درخشانترین دورههای فرهنگی ایران ادا کند.برای درک تحولات فرهنگی و هنری و کشف دلایل به وجود آمدن آثار ماندگار در این حوزه، لازم است تاریخ سیاسی و اجتماعی هر دوره نیز مورد توجه قرار گیرد.
در گسترهی فرهنگی ایران قدیم، خراسان، ماوراءالنهر و سرزمینهای آسیای میانه در چند فرصت تاریخی نقش دورانسازی را بر عهده داشتهاند. یکی از این دورههای مهم، زمان حکومت سامانیان است که از آن به عنوان «عصر طلایی» فرهنگ ایران یاد میکنند. اکثر چهرههای علمی و فرهنگی، که حتا امروز هم اندوختهی فرهنگی ایرانیان را تشکیل میدهند، یا در روزگار سامانیان رشد کردند، یا تحت تأثیر شرایطی بودند که اوضاع و احوال آن دوره برای ایشان فراهم کرده بود. رودکی، ابن سینا و ابوریحان بیرونی نمونههایی از این نامهای برجسته هستند.
منابع تاریخی نَسَب سامانیان را به دهقانی زرتشتی به نام سامان خدا میرسانند. آنها، پس از روی کار آمدن، خود را به بهرام چوبینه، از سرداران ساسانی، منسوب میکردند. سامانیان جزو اولین حکومتهای ایرانی بودند که پس از سقوط امپراتوری ساسانی و تسلط اعراب بر ایران توانستند بر بخشهایی از ایران حکومت کنند. گرچه ذکر این نکته لازم است که سامانیان مشروعیت خود را از خلیفهی بغداد دریافت میکردند و هرگز به مخالفت با خلفا برنخاستند.مقبرهی اسماعیل سامانی در بخارا، مثالیست ويژه برای نشان دادن این نکته که چگونه از یک سو، فرم چهارتاقیهای ساسانی، برای اولین بار، در ساخت یک آرامگاه به کار رفت و الگویی شد برای گونهای خاص از معماری در ایران به نام معماری آرامگاهی؛ و از سوی دیگر، آجرکاری این بنای چهارگوش راه را بر یکی از مهمترین گونههای تزیینات وابسته به معماری در ایران هموار کرد. هجده طرح مختلف آجرکاری در ساختمان این آرامگاه کوچک به کار رفته که از دور همانند سبد حصیری ظریفی به نظر میرسد.












.
.
















این وبلاگ جهت تسریع در خبر رسانی و همچنین علاقه مندي فعالان سایت دانشجویان معماری ایران (www.arcstudent.ir) در عرصه وبلاگ نويسي است که از 13 مهر 1385 فعاليت خود را آغاز كرده و همواره از تمامي دانشجوياني كه علاقه مند به همكاري در قسمت هاي مختلف سايت هستند دعوت مي كند به اين انجمن ( a&s&i ) به پيوندند.