وبلاگ خبری-علمی دانشجویان معماری ایران

« آشنایی با معماری اسلامی »

(( شیوه خراسانی ))

اولین نمونه های هنر و معماری اسلامی ایران در منطقه خراسان شکل گرفت .

( قرن اول هجری و از ابتدای پذیرش دین مبین اسلام از سوی ایرانیان )

نظر به منطقه ای بودن در شیوه معماری خراسانی ، می توان آنرا از قرن اول تا چهارم هجری یعنی زمان آل بویه و دیلمیان ادامه داشته است . گروهی آنرا ادامه شیوه پارتی دانسته و در مورد مساجد ، به نام سبک شبستانی می شناسند .

مساجد اولیه اسلام در خراسان با الهام از مسجد اانبی در یک فضای چهار گوش ، با شبستانی در جهت قبله به وجود آمده است و سقف تنها شبستان آنها نیز برای ایجاد سایه بان و بعدها جلوگیری از آب باران با مصالح ساده پوشیده شده است . ( شبستانی )

مسجد النبی در زمان حضرت رسول اکرم ( ص ) در ابتدا ، از پایه ستون که از نخل خشک همان جایی که ناقه¹ ایستاد ، سایه بانی از عناصر ساده بنا گردید .

در مجموع خصوصیات شیوه خراسانی عبارتند از :

1. سادگی تا مرز امکان .    2. استفاده از مصالح محل .     3. در حد نیاز و امکان .

مهمترین بناهایی که در حال حاضر در این سبک در دسترس هستند به شرح زیر  می باشند :

1.     مسجد جامع فهرج ( از نیمه قرن اول هجری )

2.    مسجد تاریخانه دامغان ( تاری در زبان ترکی به معنی خدا است. )

3.    اصل مسجد جامع اصفهان . ( مسجد اولیه )

4.    مسجد جامع ابرقو .

5.    مسجد جامع نائین .

6.    مسجد جامع میبد .

7.    اصل مسجد جامع اردستان .

8.    اصل مسجد جامع نیریز .

1. حضرت رسول اکرم شتر ( ناقه ) خود را رها کرده ، شتر در کنار نخل خشک شده زانو زد و حضرت همان جا را برای سکونت خود انتخاب و در مشغول به احداث یک مسجد شدند .

مسجد جامع فهرج ( شیوه خراسانی ) :

این مسجد در 22 کیلومتری یزد در قریه ای به نام فهرج ، سر راه قدیم یزد به کرمان است و تک مناره گلی آن از فاصله دور دیده می شود .

بنای این مسجد مربوط به قرن اول هجری و مانند مساجد صدر اسلام و دارای طراحی بسیار ساده و بی پیرایه و احتمالاً جزء مساجدی است که تا کنون در ایران شناخته شده است .

سبک و شیوه معماری آن را به شیوه پارتی و خراسانی می دانند . بنا تماماً از خشت خام ساخته شده و پوشش دیوارها کاه گل است .

مسجد شبستانی است و سه دهانه دارد که دهانه میانی بزرگ تر از دو دهانه چپ و راست است . قوس ناری¹ و طاق آهنگ² است و در قسمت شمالی مسجد که در حال ویرانی بود ، مرمت شده است .

1. قوس ناری : قوس دایره ای شکل نیم بیضی .
2. طاق آهنگ : طاق های نیم دایره ای شکل .

                                                                          محقق : مهندس علی زاغیان

                                                                              تایپ : احسان اکبریان

ادامه دارد ...