(( شیوه آذری ))

 

1.  مقبره سلطانیه                         703  تا  710  هجری .

2.  مسجد علیشاه تبریز                               772  هجری .

3.  مسجد جامع نائین                     722  تا  726  هجری .

4.  مسجد جامع یزد                                   725  هجری .

5.  خنقاه شیخ عبدالصمد نطنز                      725  هجری .

6.  مسجد گوهر شاد                        808  تا 821  هجری .

7.  مسجد غیائیه خرگرد                  842  تا  848  هجری .

8.  مسجد میرچخماق یزد                             841  هجری .

9.  مسجد کبود تبریز                                  868  هجری .

 

 

« بناهای خارج از ایران کنونی »

 

10.   مسجد بی بی خانم  سمرقند  801  تا  808  هجری .

11.   گور امیر سمرقند  808 هجری .

 

شیوه آذری :

 

این شیوه از زمان ایلخانان مغول شروع شده و تا زمان صفویه ادامه می یابد . لازم است بدانیم که شیوه رازی بهترین و متنوع ترین شیوه معماری اسلامی ایران است که بعدها مثل آن به وجود نیامد . 

با ورود مغول ها از خراسان که با ویران گری بنیادی همراه بود و بسیاری از شهرها و آثار و بناهای بسیار با ارزش ایران تخریب و ویران شده اند . برای آنکه بدانیم حمله مغول ها چه بر سر ایران آورد کافی است ، سفری به سنگان و زوزن ( سرراه سمنان و مشهد ) داشته باشیم . این مناطق از مکان هایی است که در مسیر حمله مغول ها واقع نشده اند و تا حد زیادی بناهای آن ها سالم مانده است .

 

در این مناطق شیوه رازی به حد علی خود و اوج شکوه خود رسیده بود .سنگان بالا دو مسجد دارد که بسیار قابل تحسین است ؛ برای اوج هنر و زیبایی آن همین کافی است که مشاهده می کنیم .در قسمت هایی از این مسجد برای آرایش آن از نظر هنری با گل تور بافی کرده اند و نکات ظریف بسیار دیگر .

 

پس از حمله مغول و ویرانی های بسیار ، هنر معماری ایران دچار رکود و سکون شد و آن همه تنوع زیبایی تزئینات و هنر نمایی معماران آن دوران که در احداث گنبدها ایوان های گوناگون خموش شد تا آنکه جانشینان چنگیز که خود محور این زیبایی شده بودند ، اسلام را پذیرفتند و به تدریج معماران گریخته و پراکنده آن زمان را هنوز حیات داشتند جمع آوری نمودند. بناهای اسلامی کم کم جان تازه ای یافتند امّا نه مانند قبل از آن . شکل نقشه های بناها همچنان که در ویژگی های این شیوه گفته می شود از تنوع خاصی برخوردار است .  

 

در دوره اول این شیوه نقشه های تعدادی از بناها علاوه بر ویژگی ها محلی از نظر اندازه و ابعاد نیز نسبت به شیوه های قبلی بعد از اسلام و دوران های اسلامی قبل بزرگتر ساخته شده است .

 

 

 

در ارگ علیشاه تبریز دهانه ایوان آن از ایوان مدائن بزرگتر است . مقبره الجایتو نیز با دهانه حدود 5/25 متر که در زمان خود بزرگترین گنبد و بنای اسلامی بوده است . در این زمان انواع نقشه های چهار ایوانی در طرح های مختلف برای ساخت مساجد و مدارس به کار گرفته شده اند .

 

تعداد زیادی از مقابر ، در دوره دوم شیوه آذری ،به صورت برون گرا ، و با نقشه های چهار گوش ساخته شده است . مجموعه شاه زند سمرقند که مزار تعداد زیادی از امیران تیموری در آن جا قرار دارد با پلان چهار گوش و مسجد کبود تبریز بر اساس تأثیرات محلی برون گرا ساخته شده است . 

رصد خانه مراغه از اولین بناهایی است که در ابتدای این شیوه ساخته شده است . تاریخ شروع آن سال 657 هجری قمری است .

در کاوش هایی که اخیراً در ارتباط با این رصد خانه صورت گرفته ، واحدهای مختلفی مشخص شده است . این واحدها عبارتند از :

 

1.     دیوارهای سنگ چین نامنظم و دیوارهای منظم شمالی و جنوبی .

2.     دیوار سنگ چین منظم شرقی و غربی .

3.     برج مرکزی و اصلی رصد خانه مراغه .

4.     واحدهای دایره شکل پنج گانه .

5.     تالار سکودار چهار گوش .

6.     کارگاه ریخته گری و ساخت وسائل نجومی .  

 

ادامه دارد...