حرم حضرت عبدالعظیم حسنی ( شیوه رازی ) :

 

در چند ساله اخیر در کاوش هایی در بخش های ساختمان حرم ، مشخص شد که تاریخ ساخت این بنا ، بقعه اصلی این حرم مانند بیشتر بقعه های صده چهارم و پنجم ، چهار گوشه ای است که از چهار سو باز بوده است ؛ منجمله قاب آجری و کتیبه کوفی تزئینی از اواخر قرن پنجم را دارا می باشد .

 

 

 مسجد جامع اصفهان ( شیوه رازی ) :

 

 

این مسجد که عمری هزارساله دارد ، موزه ای از معماری اسلامی در ایران است زیرا آثار و تزئینات و بنای مسجد از سبک خراسانی و احتمالاً فراتر از آن شروع و تا قاجاریه ادامه پیدا می کند ، و چون سبک به شیوه رازی در آن غالب است ، لذا آنرا جزء بناهای شیوه رازی می دانند .

 

          

ابتدا تصور می شد این مسجد در زمان سلجوقیان پی ریزی شده ، اما با کاوش در گوشه و کنار مسجد ، به ویژه درقسمت های جنوبی آن ، معلوم شد که مسجد ابتدا شیوه خراسانی داشته و سپس مسجد آسیب دیده و در زمان آل بویه با تغییراتی مجداداً دوباره سازی شده و در زمان سلجوقیان مسجد جدیدی احداث گردید .

این مسجد تا کنون از حوادث روزگار در امان مانده است .

 

مسجد به صورت چهار ایوانی یکی از شیوه های رازی است و اطراف و پشت ایوان های آنرا شبستان هایی که در دوره های مختلف به ویژه سلجوقی احداث شده ، احاطه کرده است .

 

اوج هنر و زیبایی شیوه آذری مخصوصاً کاشی های معرق بسیار جالب و محراب گچ بری شده شبستان اُلجایتو ( سلطان محمد خدا بنده ) از شاهکارهای هنری این مسجد است . مسجد دارای دو گنبد شمالی و جنوبی است . گنبد جنوبی مربوط به خواجه نظام الملک وزیر با تدبیر ملک شاه سلجوقی است و متعلق به قرن پنجم .

 

گنبد آندو پوسته و ارتفاع پوسته داخلی آن 23 متر و دارای محرابی در زیر گنبد است که بر روی محراب های قبلی ساخته شده است . گنبد و زیر گنبد آن فاقد کاشی کاری است ومنحصراً از آجر تزئین شده که یکی از مشخصه های سبک رازی است. در جلوی گنبد جنوبی ایوانی اضافه شده که به نام ایوان صاحب معروف است. 

            

 

 در قسمت شمال مسجد با فاصله دورتر از حیاط مسجد ، گنبدی دیگر است به نام تاج الملک وزیر دیگر ملک شاه سلجوقی ، که احتمالاً برای رقابت با گنبد خواجه نظام الملک ساخته شده است . این گنبد عملکردی تشریفاتی داشته و ملک شاه قبل از نماز جمعه در این محل تشریفات انجام می داده است .

 

این گنبد و زیر گنبد آنرا یکی از شاهکارهای معماری اسلامی ایران می دانند که در ساخت آن دقت بسیاری به کار رفته است . گنبد آجری است و کاشی کاری ندارد و از نوع خاگی و دو پوسته است .

 

برای تبدیل فضای مربع زیر گنبد به دایره از اجزاء هندسی مانند لوزی ها و اشکال هندسی مختلف استفاده شده است . در زیر گنبد کتیبه آجری با خط کوفی است که تاریخ 481 هجری دارد ، مسجد در ایوان دیگری در طرف شرق و غرب دارد که ایوان غربی را با تزئینات بسیار به نام ایوان استاد و و ایوان شرقی که توسط شاگرد او ساخته شده به نام ایوان شاگرد معروف است . ایوان بیضی و حیاط مسجد مستطیل است . و دارای دو حوض است .

 

مسجد دارای محراب های متعدد در شبستان ها و ایوان ها و زیر گنبدها است .عالی ترین آن ها محراب اُلجایتو در شبستانی به همین نام در قسمت شمال غربی مسجد است .

 

    

 

تزئینات آن خط نوشته و گل بوته و شکل های هندسی است . قسمت انتها محراب دارای یک نوار فرعی جدا شده مرکب از نوشته ها به هم بافته شده کوفی است .

 

تاریخ محراب 710 هجری قمری است در لوح مرکزی و پیشانی محراب نوشته شده مسجد دارای هشت محراب دیگر است که در زمان های مختلف به ویژه در عهد صفوی اضافه شده و همچنین دو مناره دارد که در طرفین ایوان جنوبی قرار گرفته اند که ساقه بدنه مناره ها با کتبه های کای در زمینه آجر تزئین شده است .

 

مسجد دارای شبستانی به نام بیت الشتاء که در زمان سلطان محمد خدابنده ساخته شده و دارای قوس های مغولی است . این شبستان در پشت ایوان استاد قرار گرفته است .

 

گریز: برای مشاهده عکس ها در سایز استاندارد به آدرس مسجد جامع اصفهان مراجعه کنید .

پی نوشت : برای مشاهده مطالب گذشته در باب معماری اسلامی بر روی پیوند موضوعی

  Islamic architecture كليك كنيد .