وبلاگ خبری-علمی دانشجویان معماری ایران

سومین جلسه (سخن ) از چهارمین دوره هم اندیشی مباحث معماری در موزه حمام علی قلی آقا با موضوع ذوق ایرانی با نگاهی به معماری در آثار سینمایی ایران  در تاریخ هفتم آذر 1386 در موزه حمام علی قلی آقا برگزار شد.

همایش در ساعت 17.30 با سخنان مهندس وحید قاسمی مدیر برگزاری این همایش ها و موزه شروع گردید . او در سخنان کوتاهی اشاره ایی به مهم بودن ذوق ایرانی در هنر و معماری و در کلیت آن در فرهنگ ایرانی اشاره کرد و پرداختن به این مهم را بخشی از اهداف این همایش ها ذکر کرد و گفت :که در سالهای اخیر دچار یک انقطاع نه یک انحطاط فرهنگی شده ایم که امید است در آینده نزدیک بتوانیم دوباره آن را در آثار ایرانی در تمام حوزه ها بیابیم . سپس از مهمان این نشست که مهندس شادمهر راستین ، فارغ التحصیل رشته معماری از دانشکده هنر های زیبای تهران و دانش آموخته دوره ی عالی فیلمسازی در مرکز آموزش فیلم سازی در – باغ فردوس – است ؛ دعوت شد به ایراد سخنرانی بپردازند.

مهندس راستین در مقدمه به شگفت زدگی خود از دیدن این بنا و نوع برگزاری و شرکت علاقه مندان زیاد در این مکان همایش اشاره کرد و گفت : قبول کنید که آدم کم دیده ای نیستم ولی کمتر دیده ام این نوع اتفاق ها را ، که باید افتخار کنیم با شرکت در این همایش ها در تاریخ فرهنگ و هنر ایران سهمی کوچکی خواهیم داشت.

شادمهر راستین در ابتدا به رابطه علت و معلولی یا مفهومی گل و بلبل و تعمیم آن به معماری که تنها حوزه ای است که در آن هر دو عنصر مطرح هست اشاره کرد و اینگونه به این رابطه نگاه کرد : که در علم پزشکی انسان فقط دارای کالبد است اما ما در هزاره سوم آخرین رشته ای هستیم که هنوز با موجود زنده ای به عنوان یک انسان طرفیم چرا که ما خانه را برای جسد , حیوان و... طراحی نمی کنیم ! پس شروع بحث این هست که درک ما از انسان- زنده است و این انسان زنده با خودش چیزی دارد که فرهنگ نامیده می شود . چه معتقد باشیم که انسان متمدن و چه انسان با فرهنگ عنصری را درون خودش دارد که خصوصیان آن انسان می باشد ؛ هیچ خانه ایی نیست که در دنیا برای همه افراد در دنیا یک شکل طراحی بشود ! برای مثال : اگر نگاهی به خانه های طراحی شده توسط  آرشیتکت های مشهدی برای اهالی هویزه داشته باشیم می بینیم به علت عدم شناخت آنها با آداب و رسوم جنوبیها پس از مدت کوتاهی این خانه ها به فضای متروکه ای تبدیل شد و اهالی ، خانه های ویران شده جنگی خود را به آپارتمان های ساخته شده ترجیح دادند.

این روزنامه نگار و منتقد سینما در ادامه ! گفت : با توجه به مقدمه طولانی که گفتم؛ در اینجا فیلم هایی را می بینید که این  کارگردان های ایرانی با توجه به فرآیند ذهنی که داشتند استفاده می کنند از – اقتباس- که امروزه در حوزه های مختلف نیز مرسوم است و بررسی خواهیم کرد که آیا ذوق ایرانی در این اقتباس ها آمده است یا نه !؟

در فیلم اول راستین اشاره ای داشت به اقتباس مرحوم علی حاتمی در فیلم دلشدگان که سکانس های برگزیده ؛ صحنه هایی است از اقتباس او از -  عمارت و پاریس -  در فیلم دلشدگان و در فیلم دوم سکانس های کوتاه از فیلم مستند شبیه خوانی در کاشمر اثر بهمن کیارستمی و قیاس آن با سکانس آخر فیلم مسافران به کارگردانی بهرام بیضایی ، که در این اقتباس بیضایی از تعزیه عروسی قاسم ( پارادوکس شادی در عزا یا بلعکس ) استفاده کرده است .

مهندس راستین در ادامه افزود : در فیلم سوم ما اقتباسی از یک نوشته غربی یعنی فیلم داشتن یا نداشتن هاکس رو داریم که سکانسی هست از خروج فردی از مرز کوبا که از اسکله می آید و در ادامه از گذری عبور می کنند و در نهایت ما بندرگاه  را می بینیم و... که اقتباس از این صحنه را استاد ناصر تقوایی به بهترین شکل در ادبیات سینمایی ایران در فیلم ناخدا خورشید آداپته کرده است، که دارای جزئیات مشترکی چون آب , عمارت ، خیابان (یا به بیان دیگر در کل فیلم ها سه فاکتور عمارت ، جزئیات و فضا) است.اما فیلم چهارم یک اقتباس آزاد تر از یک کارگردان سورئالیستی و آنارشیستی چون بونوئل با فیلم بردنیانا است . که در سکانس انتخاب شده گدایانی می آیند و عمارتی را می گیرند و در مفهوم خود طنز و انقلاب های سوسیالیستی را به همراه دارند و در ادامه داریوش مهرجویی صحنه ایی را در بانو خلق می کند از شام خوردن گدایان ؛  امید است بتوانیم پس از دیدن این فیلم ها ردپایی از ذوق ایرانی در برگردان این اقتباس ها به فیلم ایرانی مشاهده کنیم .

سپس پس از دیدن فیلم های منتخب راستین انتخاب این فیلم ها را بر اساس نوعی پدیدار شناسی و شناخت ماهیتی عنوان کرد که نیاز آن آشنایی با علم میان رشته ای است که این روز ها بسیار باب شده و در حوزه هنر نیاز مبرم هست .

این دست اندرکار فیلم آفساید از این دریچه به این چهار فیلم در کلیت نگاه کرد که : این چهار فیلم دارای یک شناخت هویتی ، فلسفی است که دارای کارکردی است که در نهایت مارا به یک حکمت خواهند رساند. یک فیلم ایرانی توسط یک کارگردان ایرانی می تواند با استفاده از ذوق ایرانی که طنز تسامح ، تعامل و... در خود دارد به نتیجه گیری منجر شود که ما به ماهیت هویت ایرانی برسیم . راستین در ادامه گفت : که در آثار سینمایی نیز به مانند معماری باید از ابتدا از کلیت به جزء و بلعکس عمل کنیم که به آن پاساز روابط می گویند و مرحوم علی حاتمی به خوبی این موضوع را در فیلم دلشدگان رعایت کرده است که نشان از آشنایی کامل او در میانگستره معماری و سینما بوده است. مهندس راستین در پایان به تحلیل فیلم ها بر روی تصاویر پرداخت که به علت کارگاهی شدن همایش البته از جنبه تکنیک های سینمایی تا معماری و رسا نبودن صدای این فیلم نامه نویس از ذکر این تحلیل ها معذورم .

 پی نوشت : برگزاری این سلسله نشست ها توسط یک گروه حرفه ایی در شهر فرهنگی اصفهان بسیار اقدام مبارک و میمونی است که امید است دیگر استان های این خطه فرهنگی و متمدن نیز توجه ای به این نیاز داشته باشند !

گریز : شادمهر راستین به عنوان یک چهره بیشتر شناخت شده سینمایی تا معماری بارها در میان گستره سینما و معماری دچار خلط مباحثی می شد که گریز از آن نیز به نظر حقیر ممکن نبود چرا که او دغدغه ای در درون خویش داشت به نام هویت !

آفساید : همایش 3 ساعت به طول کشید که بسیاری از سوال ها بی جواب ماند.