گریز : این مقاله۱ ماه پیش در آرونا منتشر شد که مشتاق شدم این مطلب در وبلاگ بزارم و نظرات رو بدونم !

 محمد موسویان

لكوربوزيه، يكي از خردگراترين پيشكسوتان معماري خردگرايانه در سال ۱۸۸۷، در لاشو–دو–فن، در قسمت فرانسه زبان سوئيس متولد شد او در سال ۱۹۰۷با يوزف هوفمان آشنا شد و سپس با آگوست پره و چند سال بعد با پيتر بهرنس و به عنوان يك طراح موفق اما آموزش نديده دانشگاهي در حوزه معماري شناخته شد....

او سال‌ها استاد معماري مدرسه هنري باوهاوس بود و به عنوان يك معمار شناخته‌شده تا سال‌ها بعد زبانزد معماران و اساتيد معماري؛ البته از اين شهرت در ايران نیز بي‌نصيب نماند و اين روزها از همان ابتداي دوره دانشجويي در رشته معماري اساتيد آپتوديت (!) مدام اسم اين استاد معماري را به عنوان يك معمار موفق و مورد تحقيق در گوش دانشجويان معماري زمزمه مي‌كنند، بارها از تفكرات شارل–ادوارد ژنره (لكوربوزيه) در خصوص توجه او به معماري در جايگاه خودش (يك جايگاه اقتصادي و اجتماعي) شنيده‌ايد و از پايبندي او به صرفه‌جويي در كاربرد زمين و ساخت بنا و... اما شايد بتوان به اين معمار موفق از زواياي ديگري نیز نگريست و به نقدي از نوع معياري كه تاكنون كمتر مشاهده شده پرداخت.
در آثار لكوربوزيه پايبندي او را به مكتب خردگرايي (مفيد و كاراسازي منطقي نقشه‌ها-روش هاي ساختماني ارزان قيمت-به حداقل رساندن پلان ها و ساختن مجموعه‌هايي مسكوني با تامين حداقل استانداردها) مي‌توان بعينه مشاهده كرد اما چالش اصلي با اين معمار در تعريف معماري به عنوان يك عمل خلاقانه و زيبايي‌شناسانه كه اتفاق‌قول كثيري از معماران است، به وجود مي‌آيد؛ با نگاهی اجمالي به مانيفيست ۵‌گانه او در بيان شخصي معماري‌اش و به قول خيلي‌ها انقلابي در نظريه‌پردازي معماري، مي‌توان نشانه‌هايي از معماري ساده، تاريك و تكراري را یافت كه حتي با فرض توجه بسيار به وضعيت اقتصادي ضعيف مردم و مانيفيست خودش نمي‌توان معماري او را به عنوان يك مثال استاندارد به خاطر سپرد!


اما اين اصول ۵گانه چه بودند؟
۱.پيلوتي‌ها: خانه مستقر است بر فراز ستون‌ها. بناهاي مرسوم در درون زمين فرو رفته‌اند، با فضاهاي تاريك و غالبا مرطوب. بتن مسلح، پيلوتي‌ها را به ما عرضه كرده است.
ساختمان معلق در هوا، با فاصله از سطح زمين، باغ و باغچه‌ها تا زير خانه ادامه پيدا مي‌كند.
۲. باغچه‌هاي پشت بام: بتن مسلح ابزار جديدي است كه امكان عملي ساختن بام‌هاي يكدست (مسطح) را فراهم ساخته‌است و....
۳. پلان آزاد: تا كنون ديوارهاي باربر از پي‌ها شروع شده، يكي روي ديگري قرار گرفته و طبقه همكف و طبقات بالايي را به طور يكسان شكل مي‌دادند. پلان در قيد ديوارهاي باربر بود.
۴.پنجره ها يكي از عنصر هاي مهم خانه است، پيشرفت‌هاي فني آزادي آن را فراهم آورده‌اند. پنجره‌ها يك عنصر مكانيكي استاندارد بنا است.
۵. نماي آزاد: نما ها چيزي به جز مجموعه‌ايي از سطوح غشايي پنجره‌ها يا ديوار ها نيستند نما آزاد است و....

با فرض ترجمه صحيح اين متن
le Corbusier and Pierre Jeanneret "les 5 points d une architecture nouvelle" in le Corbusier…p:128
توسط خانم لادن اعتضادي مي‌توان نتيجه گرفت كه تعاريف، بسيار عرصه عمل را باز مي‌گزارند و نويد يك معماري خلاقانه را مي‌دهند اما متاسفانه در معماري او به كاربردن الگوي يكسان، تكراري و بي‌تنوع (به بهانه رعايت وحدت) برعكس مانيفيستش در معماري، نقشه‌هاي تك خانواري- الگو هاي مارسي در واحدهاي مسكوني (كشيدگي افراطي در ايجاد پلان‌هاي مستطيل شكل بر خلاف اصل شماره ۳)- نانت رز در برلين يا ويلا بنو و... به وجود مي آورد كه گواه اين ادله است.
هرچند زمينه‌هاي رهايي او به آن اصول براي تجربه‌ايي متفاوت در طراحي نمازخانه زيارتي "نتردام–دو–ئو" در سال ۱۹۵۰ مي‌توان يافت اما با بررسي حجم‌هاي اين كليسا كه هر كدام قطعات منفردي و گاه صلب به نظر مي‌رسند كه شايد متاثر از نوعي آشفتگي و شتاب براي خروج از اين عقايد بوده‌اند، عملي جسورانه براي اين استاد معماري محسوب خواهد شد.
لكوربوزيه بدون شك اسير هندسه اقليدوسي ثابتي شده‌بود كه شايد با بيان شعارگونه نافذش در زمان خود شاهكاري براي جامعه آن روز بوده‌است، هرچند كه مخالفانش نيز آن روزها دست از ناسزاگويي بر نميداشتند واي به حال دنياي امروز! همچنين بايد گفت كه لكوربوزيه به عنوان يك معمار، بيشتر با نوشته‌ها و انتشاراتش تاثير بسزايي در مكتب خردگرايي داشته‌است تا همچون دوستانش گروپيوس و ميس‌وان‌درروهه كه شخصيت‌هاي فرم‌دهنده به معماري خردگرا بودند؛ حتي چه بسا با در نظر گرفتن آثار معماران پيش از او چون آلوار آلتو، هانس شارون، فرانك لويد رايت و... مي‌توان معماري خلاقانه–مستقلانه و مدرن را ديد و تجربه كرد و درسي باشد براي ذوب شدگان در معماري خردگرا گذشته قرن بيستم و پاسخي كوبنده به استاد معماري كه اي كاش لكوربوزيه زنده‌بود و معماري امروز را مي‌ديد!


پي‌نوشت: جرقه نوشتن اين مطلب در همايش سازه و معماري (هنگامي كه پروفسور مامورو كاواگوچي به شرح پروژه‌هاي خود پرداخته‌ و حس تعجب و تحسين و ناداني ما را به اين معماري هايتك ايجاد كرده بود) زده شد!